Bagaimana Jika Pembeli Sebarkan Ebook Saya?

// DAFTAR ISI (3)

1. Sejarah Awal DRM: Era iTunes
2. DRM untuk E-buku
3. Pasaran E-buku di Malaysia

Apabila penerbit tradisional ingin melangkah ke dunia digital, salah satu kebimbangan terbesar mereka ialah isu cetak rompak (piracy). Mereka memerlukan satu mekanisme untuk menghalang kandungan digital daripada dikongsi sewenang-wenangnya di internet.

Ini kerana punca pendapatan utama mereka masih bergantung pada jualan buku bercetak. Logiknya mudah: siapa yang akan membeli DVD asli jika filem yang sama boleh dimuat turun secara percuma dari internet?

Keadaannya berbeza dengan buku fizikal. Jika kita pinjamkan kepada rakan, hanya seorang yang boleh membacanya pada satu-satu masa. Malah, kita sendiri akan kehilangan akses kepada buku itu buat sementara waktu. Sebaliknya, sebuah e-buku boleh disalin dan dikongsi ke pelbagai peranti dengan pantas dan serentak. Di sinilah timbulnya keperluan untuk satu sistem bagi mengawal cetak rompak digital daripada berleluasa.

Bagi menangani masalah ini, industri digital memperkenalkan konsep Digital Rights Management atau DRM.

Mari kita lihat serba sedikit sejarah pengenalan DRM ini.

Sejarah Awal DRM: Era iTunes

Ketika Apple melancarkan iTunes Store pada tahun 2003, mereka menggunakan sistem DRM yang dinamakan FairPlay. Sistem ini memastikan semua lagu yang dijual melalui iTunes hanya boleh dimainkan pada peranti Apple seperti iPod, iPhone dan lain-lain. Ini bermakna, jika kita membeli lagu di iTunes, lagu tersebut tidak boleh disebarkan sesuka hati.

Namun, beberapa tahun kemudian, pada 2007, syarikat rakaman EMI mula menawarkan lagu mereka di iTunes tanpa DRM, tetapi dengan harga yang lebih tinggi.

Tindakan ini ternyata tidak menjejaskan jualan. Malah, jumlah muat turun lagu terus meningkat. Menjelang April 2009, iTunes akhirnya menghentikan penggunaan DRM pada semua lagu mereka dan harga lagu tanpa DRM turut diturunkan.

DRM untuk E-buku

Pengajaran daripada industri muzik ini diambil oleh industri buku. Para penerbit percaya bahawa pasaran e-buku juga memerlukan DRM, lebih-lebih lagi pada peringkat awal untuk menarik penerbit buku konvensional agar berani menyertai peralihan ke format digital.

Terdapat banyak syarikat gergasi yang membangunkan sistem DRM mereka sendiri, namun tiga yang paling popular ialah:

1. Adobe DRM (Adobe Content Server)
2. Amazon (untuk peranti dan aplikasi Kindle)
3. FairPlay (untuk Apple Books)

Sama seperti kes iTunes, setiap sistem DRM ini menyebabkan e-buku hanya boleh dibaca menggunakan peranti atau aplikasi yang dibangunkan oleh penyedia DRM tersebut.

Adobe menawarkan sistem DRM mereka, Adobe Content Server, secara komersial kepada mana-mana syarikat yang ingin membangunkan pasaran e-buku mereka sendiri. Sistem ini juga menyokong pelbagai jenis peranti termasuk komputer, iOS (iPhone dan iPad), serta Android.

Pasaran E-buku di Malaysia

Di Malaysia, landskap pasaran e-buku telah melalui beberapa perubahan. Antara pemain utama yang menggunakan sistem DRM termasuklah:

1. e-Sentral – Mereka membangunkan sistem DRM proprietari mereka sendiri.
2. MPH Digital – Dahulu menggunakan Adobe DRM, namun perkhidmatan ini telah ditamatkan.
3. Bachabooku - Merupakan antara pemain awal yang menggunakan sistem DRM daripada Ookbee.

Kos untuk menggunakan sistem seperti Adobe DRM ini agak tinggi. Malah, bagi setiap e-buku yang terjual, penyedia pasaran akan dikenakan caj tambahan. Keadaan ini menyebabkan kebanyakan pasaran e-buku yang menggunakan Adobe DRM terpaksa mengambil bahagian keuntungan yang lebih besar, sekitar 60% hingga 70%. Ini bermakna keuntungan bersih bagi penerbit mungkin hanya tinggal 30% hingga 40%.

Struktur kos sebegini sudah tentu menjadi satu cabaran besar kepada kelangsungan perniagaan penerbit buku.

Kita akan sentuh isu DRM ini dengan lebih mendalam dalam artikel akan datang.